Koninginnetrap

Het koninklijk bezoek van 1929

In 1929 bracht koningin Wilhelmina samen met prins Hendrik en prinses Juliana een bezoek aan het gebied rond Lauwerzijl. De aanleiding was de bezichtiging van de landaanwinningswerken in de Lauwerszee. Deze werkzaamheden moesten nieuw landbouwgebied opleveren en boden werk aan werkloze arbeiders in een periode van economische onzekerheid.

Om de koninklijke familie toegang te geven tot de kruin van de zeedijk, werd een trap aangelegd. Vanaf de dijk konden de bezoekers de werkzaamheden overzien. De trap kreeg later de namen Koninginnetrap en Wilhelminatrap. Streekhistoricus Luitjen Kuipers heeft het bezoek en de geschiedenis van de trap beschreven in een artikel voor De Verhalen van Groningen. ^{[1] Bronvermelding
De Verhalen van Groningen
De Koninginnetrap in Lauwerzijl}

Meester Bos en het vliegende dirigeerstokje

Een van de bekendste anekdotes gaat over de schoolkinderen uit Lauwerzijl. Zij werden met paard en wagen naar de dijk gebracht, waarbij volgens de overlevering ook koolbakken werden gebruikt. Daar stonden ze klaar om de koninklijke familie toe te zingen.

Schoolmeester W. Bos leidde het gezang. Hij dirigeerde zo enthousiast dat zijn stokje uit zijn hand vloog en op de schoenen van koningin Wilhelmina terechtkwam. Twee meisjes uit het dorp, Sjoukje Agema en Sjoukje Westra, zouden de koningin bloemen hebben aangeboden.

Ook prins Hendrik komt in de verhalen voor. Hij zou tijdens de rondleiding hebben gevraagd welk gedeelte van de Zuiderzee ze bekeken, terwijl het gezelschap zich bij de Lauwerszee bevond. Deze gebeurtenissen zijn vooral bekend uit de lokale geschiedschrijving en moeten daarom worden gelezen als overgeleverde herinneringen, niet als onafhankelijk bevestigde details. ^{[2] Bronvermelding
Lauwerzijl.info
dorpsgeschiedenis}

Een lied vanuit de bomen

Toen het koninklijk gezelschap klaarstond om te vertrekken, verzamelde zich nog steeds veel publiek langs de Nittersweg. Volgens het verhaal klom een dorpsbewoner in een boom en begon hij het lied Dat ’s Heeren zegen op u daal te zingen. De aanwezigen vielen hem bij, waarna het lied door de menigte klonk.

De anekdote geeft een indruk van de manier waarop koninklijke bezoeken destijds in dorpen werden beleefd. Bewoners kwamen in groten getale kijken en ook schoolkinderen kregen een rol bij de ontvangst. De precieze gang van zaken is vooral overgeleverd via regionale verhalen. ^{[3] Bronvermelding
De Streekkrant
Rondje deur Mien Westerkwartier: Lauwerzijl}

Werkverschaffing en landaanwinning

De werkzaamheden die Wilhelmina en haar gezelschap kwamen bekijken, hadden een belangrijke economische functie. Werkloze arbeiders werden ingezet bij projecten voor landaanwinning, waarbij dammen en andere waterstaatkundige werken moesten helpen om nieuw land te vormen.

Door slib en zand vast te houden, konden delen van het getijdengebied geleidelijk geschikt worden gemaakt voor landbouw. Zulke projecten pasten in een lange Nederlandse traditie van landwinning en waterbeheer. De Koninginnetrap herinnert daarmee niet alleen aan het koninklijk bezoek, maar ook aan de arbeid die nodig was om het landschap rond de Lauwerszee te veranderen. ^{[4] Bronvermelding
De Verhalen van Groningen
De Koninginnetrap in Lauwerzijl}

Van Lauwerszee naar Lauwersmeer

In 1969 werd de Lauwerszee afgesloten van de Waddenzee. Daarmee verdween het getijdengebied dat de koninklijke familie in 1929 had bekeken. Achter de afsluitdijk ontstond het Lauwersmeer, waar het landschap zich ontwikkelde tot een afwisseling van open water, rietvelden, graslanden en natuurgebieden.

De afsluiting veranderde de waterhuishouding en het gebruik van het gebied ingrijpend. Waar vroeger eb en vloed het landschap bepaalden, zijn tegenwoordig natuurbeheer, recreatie en landbouw belangrijke functies. Het Nationaal Park Lauwersmeer vormt daarmee een heel ander landschap dan de toenmalige Lauwerszee. ^{[5] Bronvermelding
MijnZuiderzee.nl
Verdedigen}

Een ontmoetingsplek voor de streek

De trap kreeg in de loop der jaren ook een sociale betekenis. Voor jongeren uit Lauwerzijl, Zoutkamp en de omliggende dorpen was de dijk een geliefde plek om naartoe te fietsen. Volgens de herinneringen van Kuipers kwamen stelletjes er graag om samen van de rust en het uitzicht te genieten.

Bij helder weer was vanaf de dijk Schiermonnikoog te zien. De combinatie van het weidse uitzicht en de relatief rustige ligging maakte de plek geschikt voor een uitstapje. Daarmee groeide de trap uit tot meer dan een herinnering aan het bezoek van de koninklijke familie: hij werd onderdeel van het dagelijkse leven en de herinneringen van verschillende generaties streekbewoners.

Verval en restauratie

Door de jaren heen raakte de trap in verval. Daarmee dreigde een tastbare herinnering aan het bezoek van 1929 verloren te gaan. Luitjen (Luit) Kuipers nam het initiatief om de trap te herstellen. In 2001 werd deze volgens zijn historische beschrijving gerenoveerd en opnieuw in ere hersteld.

De restauratie zorgde ervoor dat de trap behouden bleef als herkenningspunt aan de Nittersweg. Het bouwwerk verbindt zo de geschiedenis van het koninklijk bezoek met die van de landaanwinning en de veranderende relatie tussen de streek en het water.

De oude zeedijk en de provinciegrens

De Koninginnetrap ligt aan de Nittersweg, in een gebied waar Groningen en Friesland dicht bij elkaar komen. De oude dijken en waterlopen in deze omgeving zijn nauw verbonden met de historische ontwikkeling van de kust en de omliggende dorpen.

De precieze ligging van de provinciegrens ten opzichte van de trap verdient afzonderlijke controle aan de hand van officiële kaarten. Zonder die verificatie is het niet verstandig om te stellen dat de trap exact op de grens staat. Wel maakt de ligging duidelijk hoe nauw de geschiedenis van Zoutkamp, Lauwerzijl en de omliggende dorpen met elkaar verweven is.