Korte Heufd

De aanleg van de buitenhaven

Het Korte Heufd en het Lange Heufd ontstonden in verband met de grote waterstaatkundige veranderingen rond Zoutkamp in 1877. Het Reitdiep werd tussen Zoutkamp en de Nittershoek afgesloten door een provinciale dijk. In die dijk kwamen onder meer de Reitdiepsluis en de Friese Sluis. Omdat de oude verbinding tussen de vissersschepen en het water door deze afsluiting veranderde, werd buitendijks een nieuwe buitenhaven aangelegd met twee havenhoofden. Het Lange Heufd was bestemd voor de vissersvloot. Het Korte Heufd had vooral een functie voor laden en lossen wanneer schepen niet door de sluis konden. ^{[1] Bronvermelding
Kaap Garmt
Visit Groningen}

De aanleg van de nieuwe haven betekende overigens niet dat Zoutkamp geen verbinding met de zee meer had. De buitenhaven lag aan de Lauwerszee en bood de vissers toegang tot het zoute water. De afsluiting van het Reitdiep veranderde vooral de waterhuishouding en de route naar de binnenwateren. De Reitdiepsluis vormde daarbij de verbinding tussen de buitenhaven en het Reitdiep.

De betekenis van de haven moet worden gezien tegen de achtergrond van de lange visserijgeschiedenis van Zoutkamp. Al in de achttiende en negentiende eeuw werd vanuit het dorp op verschillende soorten zeevis gevist. In de negentiende eeuw waren onder andere schelvis, kabeljauw, schol, schar, tong en haring onderdeel van de visserij. Later groeide de garnalenvisserij uit tot de belangrijkste specialisatie van de Zoutkamper vissers. ^{[2] Bronvermelding
Visserij geschiedenis
Zoutkamp.net}

De veerboot naar Schiermonnikoog

Het Korte Heufd was niet alleen belangrijk voor de visserij. Vanaf 1887 vertrok hier de veerboot naar Schiermonnikoog. De verbinding liep via Oostmahorn. In de beginjaren werd onder meer de raderstoomboot Sophia gebruikt. Dit 25 meter lange schip bood plaats aan ongeveer 160 passagiers en voer niet alleen op Schiermonnikoog, maar ook op Groningen. Vanaf 1906 werd de dienst overgenomen door Wagenborg, met achtereenvolgens onder meer de Vooruitgang II en Vooruitgang III. ^{[3] Bronvermelding
Korte Hoofd & vissersramp 1883
Visit Wadden}

Voor de bewoners en bezoekers van Schiermonnikoog was Zoutkamp daarmee een belangrijke schakel in de verbinding met het vasteland. Vooral in het zomerseizoen kon het op het Korte Heufd druk zijn met passagiers en bagage. Een herinnering aan die periode is dat het Korte Heufd in het dorp ook bekendstond als de plek waar mensen aan boord gingen voor de overtocht naar het eiland.

De veerdienst bleef tot 1969 vanuit Zoutkamp varen. Met de afsluiting van de Lauwerszee veranderde dat. De nieuwe haven van Lauwersoog werd de uitvalsbasis voor zowel de Zoutkamper vissersvloot als de veerdienst naar Schiermonnikoog. ^{[4] Bronvermelding
Geschiedenis
Zoutkamp.net}

De afsluiting van de Lauwerszee

De afsluiting van de Lauwerszee was voor Zoutkamp veel meer dan een waterstaatkundig project. Het betekende het einde van de open zee voor het dorp en daarmee het verdwijnen van een belangrijk deel van de bedrijvigheid rond de oude haven.

Op 23 mei 1969 werden de laatste twee caissons van de afsluitdijk geplaatst. Twee dagen later, op 25 mei, werd de afsluiting daadwerkelijk voltooid. Vanaf dat moment had eb en vloed geen directe invloed meer op het nieuwe Lauwersmeer. De afsluiting maakte deel uit van een groot waterstaatkundig project, waarbij naast de afsluitdijk ook sluizen en een nieuwe haven bij Lauwersoog werden aangelegd. ^{[5] Bronvermelding
Afsluiting Lauwerszee, Zoutkamp
Filmbank Groningen}

De gevolgen voor de Zoutkamper vissers waren groot. Op de dag van de afsluiting hingen in Zoutkamp de vlaggen halfstok. Toen koningin Juliana later die dag het dorp bezocht, keerden inwoners haar volgens historische verslagen de rug toe. Voor de Zoutkampers stond de afsluiting symbool voor het verdwijnen van hun zee en hun traditionele havenfunctie. ^{[6] Bronvermelding
Afsluiting van de Lauwerszee
Canon van Nederland}

Toch betekende 1969 niet het einde van de Zoutkamper visserij. De vissers verhuisden met hun schepen naar Lauwersoog, maar veel schepen bleven de letters ZK voeren. Ook de verwerking en handel in garnalen bleven met Zoutkamp verbonden. De visserij verdween dus grotendeels uit het straatbeeld en uit de oude haven, maar niet uit de identiteit van het dorp. ^{[7] Bronvermelding
Vesting en visserij in Zoutkamp
De Verhalen van Groningen}

Van vissershaven naar recreatie

Na 1969 veranderde het karakter van de oude haven. Waar vroeger vissersschepen, passagiers en havenarbeiders voor bedrijvigheid zorgden, liggen er nu vooral recreatievaartuigen en historische schepen. Het Korte Heufd wordt daarnaast gebruikt als vertrekpunt voor activiteiten op het Lauwersmeer. Daarmee heeft de plek opnieuw een functie gekregen die met het water te maken heeft, maar dan vanuit recreatie in plaats van beroepsvisserij.

De geschiedenis is er echter nog steeds zichtbaar. Het Korte Heufd, het Lange Heufd, de Reitdiepsluis en de oude dijk vormen samen een stukje van het voormalige havenlandschap van Zoutkamp. Wie hier staat, bevindt zich op een plek waar de overgang tussen het oude Zoutkamp aan de Lauwerszee en het huidige dorp aan het Lauwersmeer letterlijk te zien is.

De naam Korte Heufd verwijst daarmee niet alleen naar een oude kade. De plek vertelt het verhaal van de uitbreiding van de haven na 1877, van de Zoutkamper visserij, van de veerdienst naar Schiermonnikoog en uiteindelijk van de ingrijpende afsluiting van de Lauwerszee in 1969.