Restaurant ZK86

De Reitdiepsluizen en de waterhuishouding

De geschiedenis van de Deurenloods is nauw verbonden met die van de Reitdiepsluizen. Het sluizencomplex werd in 1877 aangelegd bij de afsluiting van het Reitdiep van de Lauwerszee. De bijbehorende dijk was enkele jaren eerder tot stand gekomen. De sluizen waren van belang voor de waterbeheersing en de afwatering van onder meer het Westerkwartier en Hunsingo. Tegelijkertijd maakten ze het mogelijk om schepen tussen de verschillende waterwegen te laten passeren.

Het complex bestond uit verschillende onderdelen, waaronder een schutsluis, uitwateringssluizen, een buitenhaven, dienstgebouwen en deurenloodsen met een sleephelling. De onderdelen vormden samen een functioneel geheel. De deurenloodsen en sleephelling zijn vanwege hun historische, architectuurhistorische en waterstaatkundige betekenis beschermd als onderdeel van het monumentale sluizencomplex.

Met de afsluiting van de Lauwerszee in 1969 veranderde de functie van het sluizencomplex. De sluizen verloren hun oorspronkelijke functie als zeewering. De gebouwen en technische voorzieningen bleven echter tastbare herinneringen aan de manier waarop men vroeger het water beheerde.

Hoe werden de sluisdeuren uit het water gehaald?

Het onderhoud aan de sluisdeuren was zwaar werk. De deuren waren groot en zwaar en moesten met veel zorg uit hun sponningen worden getild. Dat gebeurde aanvankelijk met de hand, met behulp van enorme stellages waarmee de deuren uit de sluis konden worden gehesen. Een arbeidsintensieve klus waarbij het gewicht van de deuren en hun beweging voortdurend onder controle moesten worden gehouden.

Later werd hiervoor een stoom-bok ingezet. Daarmee kon het zware hijswerk mechanisch worden uitgevoerd. In een volgende fase nam een gewone hijskraan deze taak over. Zo veranderde de manier waarop de deuren uit de sluis werden gehaald in de loop der tijd: van zwaar handwerk met stellages naar mechanisch hijsen.

Het uittakelen was echter pas het begin. Nadat een deur uit de sluis was gehaald, moest deze nog naar de deurenloods worden vervoerd. Daarvoor diende de sleephelling, die was voorzien van geleiderails, een lier en een draaischijf. De lier werd met de hand bediend en trok de zware deuren over de helling naar de loods. Daar konden timmerlieden de deuren inspecteren en waar nodig repareren, zodat ze daarna weer teruggeplaatst konden worden.

De drie gekoppelde houten deurenloodsen waren speciaal voor deze werkzaamheden gebouwd. De rails en lier vormden samen met de sleephelling een transportsysteem waarmee de zware deuren gecontroleerd konden worden verplaatst. De oorspronkelijke reservedeuren zijn nog altijd aan de binnenkant van de brug te zien. Ook de rails herinneren aan het zware werk dat hier werd uitgevoerd.

Van werkplaats naar visrestaurant

Nadat de Deurenloods haar functie in de waterbouw verloor, zag Harry W. M. Mesman mogelijkheden om van de oude loods een horecagelegenheid te maken. Hij richtte het pand grotendeels zelf in en opende op 21 juni 1986 de deuren van Restaurant ZK 86.

De naam ZK 86 verwijst direct naar de visserijcode van Zoutkamp (ZK) en het oprichtingsjaar (1986). De naam verwijst dus niet naar een schip met dat registratienummer. Oprichter Mesman werd later (loco)burgemeester van de toenmalige gemeente Ulrum.

Gezichten van ZK-86 door de jaren heen

Door de decennia heen heeft het restaurant een aantal ondernemers gekend:

• Allart Brouwer (2001): Brouwer had al van oudsher een band met de zaak; zijn familie leverde vroeger wild en gevogelte aan de familie Mesman. Toen het pand eind 2000 te koop kwam, greep hij zijn kans. Onder zijn leiding werd de zaak flink uitgebreid met een terras en een grotere keuken. In 2015 werd hij door het dorp uitgeroepen tot ‘Ondernemer van het Jaar’.

• Malou Claassen (2017): Claassen nam op 22-jarige leeftijd het restaurant over. Destijds stond zij bekend als de jongste horecaonderneemster van Groningen. Onder haar leiding bleef ZK-86 een geliefde plek waar de haven en de lokale identiteit centraal stonden.

• Daniël Veenstra (2025): In juni 2025 nam Zoutkamper Daniël Veenstra het stokje over. Hiermee bleef het restaurant in handen van iemand met een directe band met het dorp en de haven.

Vlak naast het terras bevindt zich bovendien het bekende overdekte Leugenbankje, waar dorpsgenoten en vissers van oudsher samenkomen voor sterke verhalen. Zo vormt Restaurant ZK-86 tot op de dag van vandaag het bruisende middelpunt aan de haven.