In de binnenhaven van Zoutkamp staat een bijzonder huisje: het Leugenbankje. Al generaties lang is deze plek dé centrale ontmoetingsplek van het dorp.
Wie rond de klok van elven ’s ochtends langs de Reitdiepskade wandelt, ziet ze vrijwel dagelijks zitten: een vast gezelschap van gepensioneerde vissers en schippers. Ze kijken uit over het water, tuimelen door de herinneringen aan de tijd dat Zoutkamp nog een bruisende open zeehaven was, en bespreken het nieuws van de dag. Rond het middaguur – klokslag twaalf – staan de mannen weer op om thuis warm te gaan eten.
Waarom de naam ‘leugenbankje’?
Vroeger, toen de vissersvloot nog binnenstroomde, verzamelden de mannen zich hier na het werk of bij slecht weer. Er werden verhalen uitgewisseld over monstereuze stormen, gigantische vangsten en buitengewone avonturen op de Waddenzee en de Noordzee. Waarheid en fictie raakten daarbij subtiel in elkaar verstrengeld. Het ging niet om de feitelijke juistheid, maar om de kunst van het vertellen, het aandikken en het verdrijven van de tijd.
De essentie van deze traditie is perfect gevangen in de iconische Groningse tekst die op het muurtje achter de bank prijkt:
“’n Leug’nkje hier, ’n leug’nkje doar. Zeg mor niks, ’t is aalmoar woar!”
Ontstaan bij de Deurenloods
De plek is niet altijd zo ‘luxe’ geweest. Vóór de jaren negentig was er van een echt overdekt bouwwerk nog geen sprake. Het begon heel eenvoudig: in de garage van de Deurenloods (het huidige Restaurant ZK-86) stonden een paar oude houten stoelen. Zo zat men voor een garagebox aan de kade, beschut tegen de wind. Dat het Leugenbankje aanvankelijk nog geen afzonderlijk huisje was, blijkt ook uit historische krantenberichten uit die tijd: de informele ontmoetingsplek bestond al ruimschoots voordat het huidige overdekte bouwwerk zijn vorm kreeg.
Ontwikkeling en verplaatsingen
In de loop der jaren veranderde de ontmoetingsplek meerdere keren van vorm en functie:
-
Het eerste overdekte huisje (jaren ’90): Pas in de jaren negentig kreeg het fenomeen vaste grond onder de voet toen het oorspronkelijke schuurtje plaatsmaakte voor een modernere uitbouw. Daarin werd een openbaar toilet voor bezoekers van de binnenhaven ondergebracht en kreeg het Leugenbankje de vorm van het afzonderlijke overdekte huisje zoals we dat nu kennen.
-
Verplaatsing van de toiletten (2006): Toen het aangrenzende Restaurant ZK-86 in 2006 de keuken en koelvoorzieningen uitbreidde, werden de openbare toiletten verplaatst naar de nieuwe dijkcoupure in de oude zeedijk. Zo kon de horeca uitbreiden, terwijl de sanitaire voorzieningen voor de binnenhaven behouden bleven.
Een levend dorpsicoon
Het Leugenbankje bleef door alle verbouwingen heen onlosmakelijk verbonden met de Deurenloods en de haven. Wie Zoutkamp bezoekt, kan niet om deze plek heen. Het herinnert iedereen eraan dat verhalen pas echt gaan leven als ze met een korreltje zout (en een flinke dosis humor) worden verteld.
